STAN WOJENNY w Polsce

13 grudnia to dla milionów Polaków data szczególna. W tym roku mija 29 rocznica od dnia, w którym Wojskowa Rada Ocalenia Narodowego wraz ze stojącym na jej czele generałem Wojciechem Jaruzelskim wprowadziła w całym kraju stan wojenny. Dzień ten zapisał czarną kartę w powojennej historii Polski. Wprowadzenie stanu wojennego zagroziło tym, że podejmowane przez ruchy związkowe próby doprowadzenia do demokratycznych przemian w Polsce mogły pójść na marne. Okres stanu wojennego to dla tysięcy osób czas cierpienia, represji ze strony władzy. Tysiące ludzi straciło pracę, setki osób zostało aresztowanych lub internowanych, dziesiątki straciło także życie.

Oficjalną przyczyną wprowadzenia stanu wojennego według władzy była pogarszająca się sytuacja gospodarcza kraju, a także obawa przed mroźną zimą, która mogła zagrozić bezpieczeństwu energetycznemu Polski. Zdaniem Jaruzelskiego powodem wprowadzenia stanu wojennego była także groźba interwencji zbrojnej przez pozostałe państwa Układu Warszawskiego. Natomiast rzeczywistą przyczyną był strach władzy przed rosnącą siłą ruchów związkowych, szczególnie przed Niezależnym Samorządnym Związkiem Zawodowym „Solidarność”.

O północy 13 grudnia 1981 roku Zmotoryzowane Odwody Milicji Obywatelskiej (ZOMO) rozpoczęły falę aresztowań działaczy opozycyjnych. Na ulicach miast rozlokowano ponad 100 tysięcy żołnierzy i funkcjonariuszy MSW wraz z tysiącami czołgów, wozów bojowych i pojazdów opancerzonych. Wkrótce wyłączono wszystkie telefony. Wprowadzono także godzinę milicyjną, która trwała od godziny 22.00 do 6.00 rano. Wkrótce także pojawiło się w telewizji i radiu wystąpienie generała Wojciecha Jaruzelskiego informujące o wprowadzeniu stanu wojennego, które emitowane było codziennie od rana.

Działania władzy spotkały się z silnym sprzeciwem polskiego społeczeństwa. Już kilka dni po 13 grudnia pojawiły się pierwsze strajki m.in. w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, Hucie im. Lenina w Krakowie, Fabryce Samochodów Ciężarowych w Lublinie, Stoczni im. Warskiego w Szczecinie, w Hucie Katowice, które jednak spotkały się z silnym oporem władzy. 16 grudnia 1981 doszło do pacyfikacji kopalni Wujek, podczas której funkcjonariusze ZOMO zastrzelili 9 górników.

Niechęć przeciwko władzy ujawniali także zwykli obywatele. Szczególnie popularne były oporniki przypinane do swetra lub noszone w klapie marynarki, które stały się symbolem protestu. Pojawiły się także hasła, np.: „Zima wasza wiosna nasza” czy też „WRON won za Don”.
Stan wojenny w Polsce został zawieszony 31 grudnia 1982 roku, a następnie zniesiony 22 lipca 1983 roku.

Obecnie trudno jest nam sobie wyobrazić, że po ulicach miast jeżdżą czołgi, na większych skrzyżowaniach czy mostach stoją żołnierze. Niewielu z nas może zrozumieć czym jest godzina policyjna, po której nikt nie mógł opuszczać domów. Na szczęście w naszym życiu nie można znaleźć sytuacji, które mogłyby odwzorować tamtą rzeczywistość.

tekst: Rafał Strzelecki
foto: Sebastian Kijuk,
archiwum edu.info.pl