Każdy z uczniów na pewno chciałby wiedzieć, co musi umieć, aby uzyskać jak najlepsze wyniki ze sprawdzianu. Poniżej przedstawiamy wymagania, które będą stawiane przed uczniem na zakończenie szkoły podstawowej. Badane umiejętności zostały podzielone na pięć obszarów. Założono, że posiadasz następujące umiejętności:

A. Czytanie
Rozumienie różnych treści, ponieważ teksty kultury to nie tylko powieści i opowiadania, ale również artykuły, przepisy bądź tabele. Zaliczamy do nich także dzieła sztuki, zabytki, przedstawienia teatralne, audycje radiowe. Nie wszystkie teksty uczeń rozumie wprost, przy niektórych musi poszukać ich ukrytego znaczenia, ale rozumieć ich treść, wiedzieć, o czym mówią. Umie określić funkcje elementów charakterystycznych dla danego tekstu – aby zrozumieć niektóre z nich, niezbędna jest znajomość specjalnych wyrazów i wyrażeń opisujących świat literatury i sztuki. Potrafi umiejętnie posługiwać się w swoich wypowiedziach wymienionymi terminami oraz rozumie je. Odnajduje interesującą go informację na mapach, planach, schematach albo diagramach i rozumie zastosowane w nich znaki. Umie też odpowiedzieć na proste pytania dotyczące wyszukanych danych i rozumie znaczenie podstawowych symboli występujących w instrukcjach i w opisach.

B. Pisanie
Przed napisaniem tekstu na zadany temat dokładnie czyta polecenia i pisze tylko o tym, czego temat dotyczy. Potrafi odróżnić formę wypowiedzi, ponieważ inaczej wygląda napisanie notatki, opowiadania lub instrukcji. Umie świadomie dobrać słowa w zależności od tego, co i do kogo mówi, i pamięta o przestrzeganiu zasad dobrego wychowania. Jego wypowiedź pisemna powinna być uporządkowana i poprawnie zbudowana, bez błędów ortograficznych. Nie powinno w niej brakować znaków interpunkcyjnych. Dane zawarte w tabelach umie przedstawić w inny sposób – na ich podstawie potrafi sporządzić diagram bądź rysunek. Stara się, aby jego praca była odpowiednio rozplanowana i napisana czytelnie, schludnie.

C. Rozumowanie
Umie ustalić, gdzie i kiedy miały miejsce wydarzenia, o które jest pytany. Potrafi określić, co zdarzyło się wcześniej, a co później, umie też zapisywać daty wraz z umieszczeniem ich w odpowiednim okresie, ponieważ potrafi prawidłowo posługiwać się kategoriami czasu i przestrzeni. Potrafi przedstawić przyczyny i skutki wydarzeń. Wie, dlaczego doszło do ważnych wydarzeń w historii Polski, i wie, jakie były ich skutki. Jest w stanie określić znaczenie osiągnięć człowieka, potrafi podać przykłady zmian i osiągnięć dokonanych przez ludzi. Umie jasno wyrazić swoje zdanie i opinię wraz z uzasadnieniem. Umie wybrać spośród wielu informacji te, które są mu potrzebne i umie zapisać je w inny sposób, wykorzystując do tego liczby, cyfry, symbole. Potrafi rozpoznać charakterystyczne cechy i własności figur, zjawisk, elementów środowiska. Wie, jak je uporządkować. Potrafi wskazać podobieństwa i różnice między nimi. Wiedząc, że niektóre zjawiska mogą się powtarzać, umie je opisać i przedstawić kolejność zachodzących zmian, jest w stanie przewidzieć pewne rzeczy. Przed przystąpieniem do rozwiązania zadania, ustala sposób jego rozwiązania i potrafi go jasno przedstawić. Po zakończeniu zadania sprawdza, czy zostało ono poprawnie wykonane, analizuje otrzymane wyniki i ocenia ich sensowność.

D. Korzystanie z informacji
Orientuje się, gdzie możesz znaleźć potrzebne informacje, i potrafi je odszukać. Spośród wielu programów kierowanych do dzieci i młodzieży potrafi wybrać te, które są mu potrzebne, które uważa za wartościowe.

E. Wykorzystywanie wiedzy w praktyce
Posługuje się poznanymi słowami, a obserwując różne zjawiska, wie, które przyrządy mogą być mu do tego potrzebne. Umie dokonywać obliczeń dotyczących czasu, pieniędzy, długości, powierzchni, objętości, wagi. Przy trudniejszych obliczeniach umie je odpowiednio zaplanować i potrafi skorzystać z kalkulatora. Wiedzę, którą zdobył w szkole, potrafi zastosować w różnych sytuacjach w życiu codziennym. Umie zadbać o swoje bezpieczeństwo, wie, że leki, środki chemiczne przy nieodpowiednim użyciu mogą być niebezpieczne. Umie przestrzegać ustalonych zasad zarówno higieny i bezpieczeństwa, jak i postępowania w środowisku przyrodniczym.

W arkuszu sprawdzianu można spotkać się z następującymi formami zadań:
Rozszerzona odpowiedź – uczeń pisze tekst na zadany temat lub rozwiązuje zadanie, które wymaga wielu czynności, zapisuje kolejne kroki, przedstawia swoje rozumowanie.
Krótka odpowiedź – podaje rozwiązanie zadania lub problemu w formie pojedynczego słowa, liczby, zdania albo wyrażenia matematycznego.
Zadanie z luką – uzupełnia zdanie brakującym wyrazem, zwrotem lub wyrażeniem.
Zadanie wielokrotnego wyboru – wybiera poprawną lub najlepszą odpowiedź spośród podanych propozycji.
Na dobieranie – dobiera pary wyrazów, zwrotów lub wyrażeń według podanych kryteriów.
Prawda – fałsz – ocenia prawdziwość podanych zdań lub wyrażeń matematycznych.

Opr.: Magdalena Rudnicka
Źródło: CKE