Od 1918 roku urząd prezydenta Polski piastowało łącznie ponad 20 osób – od Gabriela Narutowicza, który sprawował go zaledwie 5 dni, aż po Karola Nawrockiego, który objął go w 2025 roku. Historia tej funkcji obejmuje trzy odrębne okresy ustrojowe, a sposób wyboru głowy państwa zmieniał się wraz z nimi. Kompletna lista prezydentów Polski pozwala zobaczyć, jak kształtowała się ciągłość władzy przez ponad sto lat.
W artykule dowiesz się:
Prezydenci Polski – lista od 1918 roku
Od 1918 roku urząd prezydenta Polski sprawowało łącznie kilkanaście osób w trzech odrębnych okresach historycznych: II Rzeczpospolitej (1918–1939), PRL (1944–1989) oraz III Rzeczpospolitej (od 1989 roku). Historia polskiej głowy państwa obejmuje zarówno dramatyczne zamachy, tragiczne katastrofy lotnicze, jak i pokojowe przekazywanie władzy w drodze demokratycznych wyborów powszechnych.
Pierwszym prezydentem wybranym przez Zgromadzenie Narodowe był Gabriel Narutowicz (1922). Po jego śmierci obowiązki głowy państwa pełnił tymczasowo Maciej Rataj (16–20 grudnia 1922), a następnie urząd objął Stanisław Wojciechowski (1922–1926). Najdłużej w II RP prezydenturę sprawował Ignacy Mościcki – od 1926 aż do wybuchu II wojny światowej w 1939 roku.
W okresie PRL formalna prezydentura istniała jedynie w latach 1947–1952 – piastował ją Bolesław Bierut – oraz w 1989 roku, gdy urząd objął Wojciech Jaruzelski. III Rzeczpospolita miała do 2025 roku siedmiu prezydentów: Jaruzelskiego, Lecha Wałęsę, Aleksandra Kwaśniewskiego, Lecha Kaczyńskiego, Bronisława Komorowskiego, Andrzeja Dudę oraz Karola Nawrockiego, który objął urząd w 2025 roku.
Prezydenci II Rzeczpospolitej (1918–1939)
W latach 1918–1939 urząd prezydenta piastowało pięciu mężczyzn, a wyboru każdego z nich dokonywało Zgromadzenie Narodowe.
Pierwszym prezydentem był Gabriel Narutowicz, który objął urząd w grudniu 1922 roku. Zginął tragicznie po zaledwie 5 dniach urzędowania – był to jeden z najkrótszych i najbardziej dramatycznych momentów w historii polskiej prezydentury. Po jego śmierci obowiązki głowy państwa pełnił tymczasowo Maciej Rataj – tylko od 16 do 20 grudnia 1922 roku. Kolejnym prezydentem został Stanisław Wojciechowski (1922–1926), który ustąpił z urzędu po zamachu majowym Józefa Piłsudskiego. Sam Piłsudski, wybrany na prezydenta w 1926 roku, odmówił objęcia stanowiska.
Najdłużej urząd sprawował Ignacy Mościcki – od 1926 do 1939 roku, czyli przez ponad 13 lat. Był ostatnim prezydentem II Rzeczpospolitej na ziemiach polskich i zakończył kadencję wraz z wybuchem II wojny światowej.
Prezydenci w okresie PRL (1944–1989)
W latach 1944–1989 formalna prezydentura w Polsce istniała jedynie w dwóch krótkich okresach – pozostały czas władza skupiona była w rękach partii komunistycznej, a nie głowy państwa.
Pierwszym z nich były lata 1947–1952, gdy urząd prezydenta sprawował Bolesław Bierut. Jego prezydentura zakończyła się wraz z wejściem w życie Konstytucji PRL z 1952 roku, która zlikwidowała urząd prezydenta i zastąpiła go kolegialną Radą Państwa. Przez kolejne ponad trzy dekady stanowisko głowy państwa w tradycyjnym sensie formalnie nie istniało.
Prezydentura powróciła dopiero w 1989 roku, gdy urząd objął Wojciech Jaruzelski – najpierw jako prezydent PRL (1989), a następnie jako pierwszy prezydent III Rzeczpospolitej (1989–1990). Jaruzelski jest jedyną osobą w historii Polski, która piastowała prezydenturę w dwóch różnych ustrojach państwowych.
Prezydenci III Rzeczpospolitej od 1989 roku
Od 1989 roku urząd prezydenta III Rzeczpospolitej sprawowało siedem osób. Jako pierwszy objął go Wojciech Jaruzelski (1989–1990), który przeszedł płynnie z prezydentury PRL do nowego ustroju.
Kolejni prezydenci Polski to:
- Lech Wałęsa (1990–1995) – laureat Pokojowej Nagrody Nobla z 1983 roku, wybrany w pierwszych powszechnych wyborach prezydenckich w historii Polski
- Aleksander Kwaśniewski (1995–2005) – jedyny prezydent III RP, który pełnił dwie pełne kadencje: 1995–2000 i 2000–2005
- Lech Kaczyński (2005–2010) – zginął w katastrofie smoleńskiej 10 kwietnia 2010 roku, nie kończąc kadencji
- Bronisław Komorowski (2010–2015) – objął urząd po śmierci Kaczyńskiego, sprawował jedną kadencję
- Andrzej Duda (2015–2025) – pełnił dwie kadencje: 2015–2020 i 2020–2025
- Karol Nawrocki (od 2025) – obecny prezydent, objął urząd w 2025 roku
Spośród wszystkich prezydentów III RP dwie pełne kadencje ukończyli tylko Kwaśniewski i Duda. Kaczyński jako jedyny nie dokończył swojej kadencji z powodu tragicznej śmierci w katastrofie lotniczej pod Smoleńskiem.
Jak wybierani są prezydenci Polski?
Sposób wyboru prezydenta Polski zmieniał się trzykrotnie na przestrzeni ostatniego stulecia i zależy od ustroju obowiązującego w danym okresie historycznym.
W II Rzeczpospolitej głowa państwa nie była wyłaniana przez obywateli w głosowaniu powszechnym – elekcji dokonywało Zgromadzenie Narodowe, czyli połączone izby parlamentu: Sejm i Senat. Ten model obowiązywał od 1922 roku, kiedy urząd objął Gabriel Narutowicz, aż do wybuchu II wojny światowej w 1939 roku.
W III Rzeczpospolitej obowiązuje zupełnie inny system. Prezydenta wybierają wszyscy uprawnieni obywatele w wyborach powszechnych – pierwsza taka elekcja odbyła się w 1990 roku, gdy urząd objął Lech Wałęsa. Kadencja trwa 5 lat, a ta sama osoba może sprawować urząd maksymalnie dwie kadencje, czyli łącznie 10 lat. Konstytucja RP z 1997 roku określa również kompetencje prezydenta, w tym prawo weta ustawodawczego oraz zwierzchnictwo nad Siłami Zbrojnymi.
Prezydenci na uchodźstwie i nieuwzględniani w liście
Pełna lista prezydentów Polski nie obejmuje wszystkich osób, które pretendowały do tego tytułu lub zostały formalnie wybrane w wyjątkowych okolicznościach.
Pierwsza kategoria to prezydenci RP na uchodźstwie. Po kapitulacji Polski we wrześniu 1939 roku władze Rzeczpospolitej funkcjonowały poza granicami kraju i kontynuowały działalność emigracyjną aż do 1990 roku. Urząd prezydenta RP na uchodźstwie sprawowało kilku polityków, w tym Edward Raczyński w latach 1979–1986. Ponieważ ich władza nie była sprawowana na terytorium Polski i nie była uznawana przez mocarstwa zachodnie w pełnym zakresie, prezydenci ci nie figurują w głównej liście głów państwa polskiego.
Druga kategoria to osoby wybrane, lecz nieurzędujące. Józef Piłsudski wybrany w 1926 roku odmówił objęcia urzędu prezydenckiego, dlatego mimo formalnej elekcji nie jest zaliczany do grona pełniących funkcję prezydenta RP. Stanowisko objął wówczas Ignacy Mościcki.
Sprawdź również:
https://edu.info.pl/kurs-maturalny-historia-online-jak-wyglada-nauka-krok-po-kroku-przed-matura/
