Historia Marks & Spencer zaczęła się w 1884 roku od jednego straganu w Leeds, który założył polski imigrant, Michael Marks. Jego prosta zasada „wszystko za pensa” stała się fundamentem dla firmy, która z czasem urosła do rangi ikony brytyjskiego handlu, odzwierciedlając kluczowe zmiany w modzie i społeczeństwie. Zrozumienie tych korzeni pozwala docenić dziedzictwo i jakość, które dziś stoją za każdym produktem tej marki.
W artykule dowiesz się:
Od straganu za pensa do ikony handlu
Historia Marks & Spencer zaczyna się w 1884 roku na targu Kirkgate Market w Leeds. Założycielem był Michael Marks, polski Żyd ze Słonima (dziś tereny Białorusi), który przybył do Anglii z niewielkimi oszczędnościami. Początkowy kapitał stanowiła pożyczka w wysokości 5 funtów, dzięki której uruchomił swój stragan. Model biznesowy opierał się na zasadzie: „Don’t ask the price, it’s a Penny” – czyli „Nie pytaj o cenę, wszystko kosztuje pensa”.
Przełomowy moment nadszedł w 1894 roku, gdy Michael Marks nawiązał współpracę z Tomem Spencerem, kasjerem z hurtowni. Połączenie handlowego zmysłu Marksa i doświadczenia Spencera w zarządzaniu zaowocowało powstaniem marki Marks & Spencer. Wspólnie otworzyli pierwsze sklepy o nazwie Penny Bazaars, które stały się fundamentem przyszłego imperium handlowego i ugruntowały pozycję firmy na rynku.
Unikalne archiwum: historia marki pod ochroną
Marks & Spencer prowadzi archiwum na kampusie University of Leeds, zawierające ponad 72 000 historycznych przedmiotów dokumentujących 134 lata działalności marki. Jako pierwsze w branży detalicznej, archiwum M&S uzyskało akredytację National Archives, co plasuje je w 5% najlepszych tego typu instytucji w Wielkiej Brytanii. Ta oficjalna ochrona podkreśla wyjątkowe znaczenie zbiorów, nie tylko dla firmy, lecz także dla brytyjskiego dziedzictwa narodowego.
Zgromadzone eksponaty to znacznie więcej niż historia korporacyjna – są unikalnym świadectwem ewolucji brytyjskiego społeczeństwa, odzwierciedlającym trendy, modę i wydarzenia, takie jak II wojna światowa czy przemiany kulturowe lat 60. Archiwum ukazuje drogę firmy od straganu „penny bazaar” w Leeds do pozycji niekwestionowanego lidera brytyjskiego handlu. Przechowuje dokumentację innowacji i zmian w sposobie ubierania się, odżywiania, robienia zakupów i pracy na przestrzeni ponad stulecia, stanowiąc bezcenne źródło dla historyków i badaczy kultury.
Best of British: linia dostępna w Polsce
Best of British to ekskluzywna linia odzieżowa Marks & Spencer, szyta w całości na terenie Wielkiej Brytanii, stanowiąca hołd dla 130-letniej historii firmy. Kolekcja inspirowana jest bogatym archiwum marki oraz klasyką brytyjskiej mody. Jej fundamentem są luksusowe tkaniny od renomowanych lokalnych dostawców – szkocki kaszmir oraz tradycyjna wełna z hrabstwa Yorkshire.
W kolekcji Best of British znajdują się ponadczasowe elementy garderoby, które oddają brytyjski styl. Klienci wybierają spośród klasycznych trenczy, wełnianych płaszczy, marynarek w charakterystyczną kratę, a także żakardowych tunik, sukienek, eleganckich koszul i swetrów. W Polsce produkty z tej prestiżowej linii dostępne są w dwóch wybranych sklepach w Warszawie: w centrum handlowym Złote Tarasy oraz w Domach Towarowych Wars, Sawa & Junior.
Rozwój i finanse: M&S w liczbach
Już do 1900 roku sieć Marks & Spencer powiększyła się do 36 straganów Penny Bazaar oraz 12 sklepów przy głównych ulicach. W marcu 1895 powstał pierwszy sklep w Walii, w Cardiff. Firma rozszerzała swoją obecność w regionie, otwierając kolejne placówki w Swansea (1902) i Newport (1908). W latach 30. XX wieku model biznesowy ewoluował – mniejsze sklepy przekształcano w duże domy towarowe, m.in. w Cardiff i Swansea (1932) oraz w Rhyl, Wrexham i Llandudno (1936).
W roku finansowym 2012 obroty firmy wyniosły 10 miliardów funtów, a zysk osiągnął 650 milionów funtów. W 2004 roku udziałowcy skutecznie odparli próbę wrogiego przejęcia marki przez Sir Philipa Greena, co świadczy o sile i stabilności firmy. Obok szerokiej sieci sklepów stacjonarnych, M&S prowadzi również rozbudowany sklep internetowy, docierając do klientów globalnie.
Więcej niż sklep: M&S w brytyjskiej kulturze
Marks & Spencer to instytucja wpisana na stałe w brytyjską historię społeczną, kształtująca nie tylko sposób robienia zakupów, ale też kulturę pracy, trendy w modzie – od popularnej bielizny po klasyczne płaszcze – i żywienie. Firma jest aktywna w lokalnych społecznościach, czego dowodem były obchody 130-lecia obecności w Walii w 2024 roku. Z tej okazji zorganizowano Welsh Food Fortnight – wydarzenie promujące regionalnych dostawców i lokalne dziedzictwo.
Zaangażowanie Marks & Spencer wykracza poza handel. Dzięki archiwum firma realizuje szerokie programy społeczne na rzecz integracji i edukacji, które obejmują m.in.:
- organizację pokazów mody inspirowanych historycznymi kolekcjami,
- wspieranie produkcji teatralnych opartych na historii firmy,
- współpracę edukacyjną z lokalnymi szkołami,
- prowadzenie „kawiarni reminiscencyjnych” (reminiscence cafés) dla osób z demencją.
