Dna moczanowa, inaczej artretyzm, objawia się nagłym i bardzo silnym atakiem bólu stawu, który najczęściej dotyczy podstawy dużego palca u stopy. Jest to efekt odkładania się kryształów kwasu moczowego, gdy jego stężenie we krwi staje się zbyt wysokie. Chociaż bolesny napad mija, poznanie metod leczenia i zasad odpowiedniej diety jest kluczowe, aby skutecznie kontrolować chorobę i zapobiegać jej powikłaniom, w tym trwałemu uszkodzeniu stawów.
W artykule dowiesz się:
Czym jest dna moczanowa i skąd się bierze?
Dna moczanowa, powszechnie nazywana artretyzmem lub po prostu dną, to metaboliczna choroba zapalna stawów. Bezpośrednią przyczyną jest hiperurykemia — stan, w którym stężenie kwasu moczowego we krwi przekracza 7 mg/dl. Nadmiar tej substancji prowadzi do krystalizacji moczanu sodu, a jego ostre kryształy odkładają się w tkankach, najczęściej w stawach, ale także w ścięgnach i nerkach, wywołując bolesne ataki.
Nadprodukcja kwasu moczowego lub jego niedostateczne wydalanie przez nerki ma różne przyczyny. Dna moczanowa występuje u około 20% osób z podwyższonym poziomem kwasu moczowego, a choroba znacznie częściej dotyka mężczyzn po 40. roku życia. U kobiet ryzyko wzrasta po menopauzie. Kluczowe czynniki ryzyka to otyłość, nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, choroby nerek oraz niektóre leki, np. moczopędne. Coraz więcej zachorowań jest powiązanych z dietą bogatą w puryny oraz rosnącą skalą otyłości.
Jak rozpoznać pierwszy atak dny moczanowej?
Pierwszy atak dny moczanowej to nagły, bardzo silny ból stawu, który zwykle pojawia się w nocy. U 50–90% pacjentów dotyczy on stawu śródstopno-paliczkowego u podstawy dużego palca stopy – zjawisko to określa się mianem podagry. Ból narasta gwałtownie w ciągu kilku-kilkunastu godzin, osiągając poziom trudny do zniesienia i uniemożliwiając poruszanie kończyną czy nawet dotknięcie jej pościelą.
Obszar ataku jest wyraźnie zaczerwieniony, spuchnięty i bardzo wrażliwy na dotyk. Skóra nad stawem jest cieplejsza niż otaczające tkanki. Towarzyszą temu często objawy ogólnoustrojowe, takie jak gorączka, dreszcze oraz uczucie osłabienia i rozbicia. Nagły, zlokalizowany ból z tymi objawami wymaga pilnej konsultacji lekarskiej.
Przebieg dny – od ataku do przewlekłych guzków
Nieleczona dna postępuje od pojedynczych napadów do przewlekłej, destrukcyjnej choroby. Pierwszy atak ustępuje samoistnie po około dwóch tygodniach, ale bez leczenia kolejne epizody powtarzają się, stają się dłuższe i bardziej bolesne. Choroba rozwija się, atakując kolejne stawy: skokowe, kolanowe, łokciowe, nadgarstki, a nawet kręgosłup szyjny.
W zaawansowanym stadium powstają guzki dnaw e (tophi) — widoczne pod skórą złogi kryształów moczanu sodu, zwykle na małżowinach usznych, łokciach, ścięgnach Achillesa oraz w obrębie stawów rąk i stóp. Te guzki prowadzą do erozji kości, niszczą chrząstkę stawową i wywołują przewlekłe zapalenie, powodując nieodwracalne deformacje i niepełnosprawność.
Leczenie dny moczanowej – jak kontrolować chorobę?
Skuteczne leczenie dny wymaga połączenia farmakoterapii, regularnych badań i zmiany stylu życia. Do kluczowych etapów należą:
- Leczenie ostrego napadu: celem jest szybkie złagodzenie bólu i stanu zapalnego za pomocą kolchicyny lub niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ).
- Leczenie przewlekłe: polega na stałym stosowaniu leków obniżających poziom kwasu moczowego, takich jak allopurynol, aby zapobiegać kolejnym atakom przez blokowanie krystalizacji moczanów.
- Regularne monitorowanie: systematyczne badania poziomu kwasu moczowego i kontrola czynności nerek pozwalają ocenić skuteczność terapii i dostosować dawki leków.
- Profilaktyka i styl życia: trwała zmiana nawyków obejmuje utrzymanie prawidłowej masy ciała, ograniczenie alkoholu oraz stosowanie diety niskopurynowej.
Postępowanie w ostrym napadzie bólu
Podstawowym celem jest jak najszybsze opanowanie bólu i stanu zapalnego. Stosuje się wtedy klasycznie kolchicynę lub NLPZ. Choć pojedynczy napad ustępuje samoistnie po około dwóch tygodniach, brak leczenia powoduje, że kolejne ataki są częstsze, dłuższe i bardziej bolesne, prowadząc do nieodwracalnych uszkodzeń stawów.
Leczenie przewlekłe i obniżanie kwasu moczowego
Kluczowe jest stałe przyjmowanie leków obniżających poziom kwasu moczowego, np. allopurynolu. Terapia zapobiega krystalizacji moczanów w tkankach, utrzymując kwas moczowy na odpowiednio niskim poziomie. Dzięki temu zmniejsza się ryzyko powstawania guzków dnawych i nawrotów choroby. Leczenie wymaga regularnego monitorowania stężenia kwasu moczowego oraz czynności nerek.
Dieta przy dnie moczanowej – co jeść, a czego unikać?
Podstawą profilaktyki jest dieta niskopurynowa. Należy znacznie ograniczyć lub wyeliminować produkty bogate w puryny, które organizm przekształca w kwas moczowy. Do zakazanych składników należą przede wszystkim czerwone mięso, podroby (wątróbka, nerki) oraz owoce morza. Alkohol, zwłaszcza piwo i wódka, znacząco podnosi stężenie kwasu moczowego, dlatego trzeba go unikać. Należy również zrezygnować z napojów słodzonych syropem glukozowo-fruktozowym lub samą fruktozą.
Dieta powinna opierać się na produktach ubogich w puryny, takich jak niskotłuszczowe produkty mleczne (jogurty, kefiry, chudy twaróg), które wspomagają wydalanie kwasu moczowego. Warto spożywać duże ilości warzyw, a za naturalny środek przeciwzapalny uważane są wiśnie. Odpowiednie nawodnienie — 2–3 litry wody dziennie — pomaga nerkom w usuwaniu nadmiaru kwasu moczowego i zapobiega jego krystalizacji.
Możliwe powikłania i choroby podobne do dny
Nieleczona dna prowadzi do poważnych powikłań, nie tylko ze strony stawów. Nefropatia moczanowa — uszkodzenie nerek wskutek odkładania kryształów moczanu sodu — zwiększa ryzyko kamicy nerkowej i bolesnych ataków kolki nerkowej. W zaawansowanym stadium guzki dnawe wywołują przewlekłe zapalenie i erozję kości, prowadząc do trwałej niepełnosprawności.
Objawy dny mogą przypominać inne choroby, co wymaga dokładnej diagnostyki różnicowej. Najczęściej mylona jest z dną rzekomą (chondrokalcynozą), gdzie ból stawów powodują kryształy pirofosforanu wapnia. Podobne są także objawy reumatoidalnego zapalenia stawów. Guzki dnawe bywają mylnie diagnozowane jako rak podstawnokomórkowy. Rozpoznanie opiera się na badaniu poziomu kwasu moczowego we krwi oraz analizie płynu stawowego w poszukiwaniu charakterystycznych kryształów moczanu sodu.
